جليل عرفان منش
60
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
است و معلوم است كه گنبد دوازده ترك « 82 » و يا هشت ترك داشته كه پس از تعميرات به صورت گنبد شلجمى درآمده است . بدنهء ديوارها گچاندود شده ولى قبلا داراى نقّاشى و خطّاطى بوده و چند خط كه تقليد از اصل آن كردهاند از راست به چپ آشكار است . فِي بُيُوت أَذِن اللَّه أَن تُرْفَع وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُه يُسَبِّح لَه فِيها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصال رِجال لا تُلْهِيهِم تِجارَةٌ وَ لا بَيْع عَن ذِكْرِ اللَّه وَ إِقام الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُون يَوْماً تَتَقَلَّب فِيه الْقُلُوب وَ الْأَبْصارُ . ( نور / 37 ) . آثار قبرى در درون بقعه نيست احتمالا هدف از ساخت بنا ، يادگار حضور حضرت در اين مكان بوده « قدمگاه » . بر سر در ورودى بقعه ، كتيبهاى در پنج سطر و هر سطر چهار مصراع به ابعاد 40 * 95 سانتىمتر نصب شده است و سطور اين كتيبه چنين خوانده مىشود : اين بناى رفيع و كوى مراد * وين مكان شريف و فيض رضا بود در عهد خسرو دوران * خسرو جم خديو ملك ندا شاه گيتىستان سليمان شاه * آن كه فرمان اوست حكم و قضا و اندر ايام ( . . . ) على * خان عادل محيط جود و سخا داشت حاجى جلال با اويى * از سر اعتقاد و صدق و صفا مرحبا بر عقيدهء صافش * كه نبود بجز رضا خدا حبّذا فيض و درگه عاليش * كه قرين باد ( . . . ) دست دعا . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . * هست چون فيض يثرب و بطحا هاتفى گفت يا امام رضا * سنة اربع و تسعين بعد الالف متأسفانه ريختهگيهاى كتيبه خوانده نشده ولى تاريخ كتيبه 1094 و مربوط به روزگار شاه سليمان صفوى است . بر دو طرف ايوان دو ايوان موازى با هم وجود
--> ( 82 ) - كلاه دوازده ترك يا دوازده گوشه از ابداعات دوران صفويه است . اين كلاه به رنگ سرخ بود و دوازده شكاف به نام دوازده ائمه داشت و سربازان صفوى به همين نام يعنى قزلباش ( سرخ سر ) خوانده مىشدند . نگاه كنيد به : راجر سيورى ، ايران عصر صفويه ، ترجمهء احمد صبا ، ص 17 .